|
||||
Notas50. Dicen que desembarcó en Iria y que fue depositado el santo cuerpo en una [85] heredad llamada Liberum Domini, ocho millas de allí. De nada de esto hay autoridad anterior al papa León III. 51. No pongo esta cita antes de la de San Isidoro, por más que escritores doctísimos hagan remontar este himno al siglo IV. El P. Flórez demostró que el himno era anterior a la invasión arábiga, pero no que precediese al cuarto concilio Toledano, en que se uniformó la liturgia. 52. El P. Daniel Farlatti publicó a fines del siglo pasado la vida de San Clemente, escrita por Hesichio, obispo de Salona en el siglo V, el cual dice terminantemente que Santiago fue enviado a España por San Pedro (MACEDA, Actas de San Saturnino).e ____________________________ e El libro del P. MACEDA se titula Actas sinceras nuevamente descubiertas de los Santos Saturnino, Honesto y Fermín, apóstoles de la nueva Vasconia (Madrid, im. Real, 1798) p.308. Hesichio, contemporáneo y amigo de San Jerónimo, da por corriente en la iglesia de Sirmio la tradición de la venida de Santiago; pero ¿será auténtico su libro, que casi nadie alega ni toma en cuenta? Prescinden absolutamente de él los señores FERNÁNDEZ-GUERRA y FITA en su reciente y eruditísima obra Recuerdos de un viaje a Santiago de Galicia (Madrid, Lezcano, 1880), que ha fortificado mucho mis opiniones favorables a la tradición de Santiago. 53. Ioannis Marianae e Societate Iesu Tractatus VII. I. De adventu B. Iacobi. Apostoli in Hispaniam... Coloniae Agrippinae. Sumptibus Antonii Hierati... Anno 1609 fol. 1 c. 31. 54. El P. FLÓREZ resume la discusión anterior y esfuerza todos los argumentos en pro de la venida de Santiago (España Sagrada, t. 3 1748), excepto el de DÍDIMO, cuya obra De Trinitate fue publicada la primera vez por el P. MINGARELLI en 1769 (Bolonia). Cf. además el P. TOLRÁ, Venida de Santiago a España (Madrid 1797), que pasa por clásico en la materia. Entre los impugnadores señalóse Natal Alejandro (t. 3 disert.15), a quien respondió el marqués de Mondéjar (Zaragoza 1682).f ____________________________ f El libro de DÍDIMO se publicó con este título: Didymi Alexandrini de Trinitate, libri tres, nunc primum, ex Passioneo Codice graece, editi, latine conversi, ac notis [86] illustrati a D. Ioanne Aloysio Mingarellio Bononiae (1769). De su testimonio se hizo cargo el P. Risco al principio del t. 33 de la España Sagrada (hojas sin foliar). El P. FLÓREZ se hizo cargo de todos los demás testimonios en el t. 3 c. 3 de la España Sagrada, que debe leerse íntegro. 55. Per Anton Béuter dice que halló escrita la historia del Pilar en un libro de letra antigua de la Biblioteca de la Minerva de Roma. ¡Buena manera de citar y buena autoridad la de Béuter! Se referirá a algún códice del siglo XIII o XIV, como el documento que publicó RISCO en el t. 30 de la España Sagrada. 56. CAYETANO CENNI (De antiquitate Ecclesiae Hispaniae diss. 1 c. 2) llega a decir que hoy nadie se atreverá a negarla: «In Hispaniam profectum esse hodie negare ausit nemo.» Cf. además la disertación del padre agustino FR. MIGUEL DE SANTA MARÍA, De unico Evangelii in Hispania praedicatore, en la Colección de los documentos de la Academia de Historia Portuguesa (1722). 57. España. Sagrada t. 3 pp. 5-39. 58. A la desembarcación de los varones apostólicos hizo una bella canción el Dr. Agustín de Tejada (cf. Flores de poetas ilustres, de P. ESPINOSA, Valladolid 1605). 59. Véase con el n. 172 en la colección de Masdéu (t. 5 de la Historia crítica de España p. 86). Ambrosio de Morales la insertó también, aunque no tenía de ella toda certidumbre que quisiera por no haberla visto (1.9 c. 16 p. 465 de la edición de BENITO CANO, 1791). También Muratori la da por sospechosa. 60. M. Aurelii Clementis Prudentii Carmina (Romae 1789, ed. de ARÉVALO, t. 2 p. 928). PÉREZ BAYER,
Damasus et Laurentius Hispanis asserti et vindicati... (Romae 1756). Todavía a principios del siglo pasado acertó
a poner nobles acentos en boca del diácono [89] oscense el notable historiador y poeta D. Gabriel Álvarez de Toledo
(cf. Líricos del siglo XVIII, por D. L. A. DE CUETO, t. 1, pp. 5-6).
61. De la autenticidad de estas inscripciones dudan muchos.
62. L. Contra Iudaeos c. 7.
63. L. 1 Contra gentes.
64. Elección de los obispos por el clero y el pueblo y asistencia de los metropolitanos. Constitutiones Apostolicae VIII 4: «Ordinandum esse episcopum inculpatum in omnibus, electum a populo ut praestantissimum» (GALLAND, t. 3; MANSI, I). San Cipriano (ep. 68): «Propter quod diligenter de traditione divina et apostolica observatione servandum est et tenendum, quod apud nos quoque et fere per provincias universas tenetur, ut ad ordinationes rite celebrandas ad eam plebem, cui praepositus ordinatur, episcopi eiusdem provinciae proximi quique conveniant, et episcopus eligatur plebe praesente, quae singulorum, vitam plenissime novit, et uniuscuiusque actum de eius conversatione perspexit...» San León Magno (ep. 10 c. 6): «Qui praefuturus est omnibus ab omnibus eligatur... Mirantes tantum apud vos, per occasionem temporis impacati, aut ambientium praesumptionem, aut tumultum valuisse populorum, ut indignis quibusque et longe extra sacerdotale meritum constitutis pastorale fastigium et gubernatio Ecclesiae crederetur. Non est hoc consulere populis sed nocere, nec praestare regimen, sed augere discrimen: integritas enim praesidentium salus est subditorum...» (S. LEONIS MAGNI, Opera, ed. BALLERINI, t. 1 pp. 639 y 658). Concilio Niceno, can. 4: «Quum quis iam episcopum constituere animo habuerit, quando is super regionem, aut civitatem, aut pagum, sub metropolitano constitui petit, oportet ut ad constitutionem illius synodus episcoporum provinciae, quia circa eum sunt, sub potestate metropolitae eius aut patriarchae congregetur: vel si illud iis difficile fuerit, tres omnino episcopi ad cura conveniant, vel duo, vel unus saltem necessario...» Concilio de Antioquía, año 341, can. 16: «Si quis episcopus vacans in Ecclesiam vacantem prosiliat, sedemque pervadat absque integro perfectoque concilio, hic abiiciatur necesse est, etsi cunctus populus, quem diripuit eum habere delegerit. Perfectum vero concilium illud est, ubi interfuerit metropolitanus Antistes.» Concilio Cartaginense IV, año 398, c. 1: «Quum in his omnibus (quum sit natura prudens, docilis, moribus
temperatis, vita castus, etc.) examinatus inventus fuerit plene instructus, tum cum consenso clericorum et
laicorum maximeque metropolitani vel auctoritate vel praesentia, ordinetur episcopus (ALZOG, II p. 115).
65. ALZOG, I 313. Cismas de Novato en Cartago y de Novaciano en Roma. Sobre los libelli pacis dice San Cipriano (ep. 11): «Audio enim quibusdam sic libellos fieri, ut dicatur,
communicet ille cum suis; quod numquam omnino a martyribus factum est, ut incerta et caeca petitio invidiam
nobis postmodum cumules.»
66. SAN CIPRIANO, Rebautizantes. Revue des Questions Historiques, 1.º de abril de 1907. La question baptismale au temps de St. Ciprien. Art. de A. D'ALÈS. Bibliografía especial del asunto: L. ROCHE, De la controverse entre saint Etienne et saint Cyprien au sujet du baptême des hérétiques (París
1858); S. B. THIBAUD, Question du baptême des hérétiques, discutée entre le propre saint Etienne 1.er et saint
Cyprien de Carthago (París 1863); MR. FREPPEL, en S. Cipriano; J. PETERS, Der heilige Cyprian von
Karthago (Ratisbona 1877); B. FECHTRUP, Der heitige Cyprian, sein Leben und seine Lehere dargestellt
(Münster 1878); H. GRISAR, Cyprians «Oppositionskonzil» gegen Papst Stephan: Zeitschrift für Katholische
Theologie (1881) 193-281; V. RITSCHL, Cyprian von Karthago und die Verfassung der Kirche (Göttinge 1885);
E. W. BENSON, Cyprian his file, his times, his work (Londres 1897); J. ERNST, una serie de artículos en el
Zeitschrift für Katholische Theologie, años 1893, 94, 95, 96, 1900, 1905, 1906 (Mainz 1901); L. NELKE, Die
Chronologie der Korrespondenz Cyprians und der pseudocyprianischen Schriften ad Novationum und Liber de
rebaptismate (Thorn 1902); P. MONCEAUX, Histoire littéraire de l'Afrique chrétienne, t. 2, St. Cyprien et son
temps (París 1902); J. ERNST, Papst Stephan I und der Ketzertaufstreit (Mainz 1905) (réplica a Nelke); J.
DUCHESNE, Histoire ancienne de l'Église t. 1 c. 20 (París 1906); SAN CIPRIANO, ed. de HARTEL (Viena
1868-1871) 3 tomos 8.º.
67. Fuentes para el caso de Basílides y Marcial: S. Caecilii Cipriani Opera omnia illustrata studio ac labore
Stephani Baluzii... Ep. 68. Ad clerum et plebes in Hispania consistentes col. 281 ss., y en el t. 4 de la España
Sagrada p. 271. Véase nuestro Apéndice. España Sagrada t. 13 (Iglesia de Mérida), artículo de Marcial y Félix (pp. 133-139).
68. Primacía del obispo de Roma. SAN IRENEO (Contra haereses III 3 n. 2): «Ad hanc enim Ecclesiam propter potentiorem principalitatem, necesse est omnem convenire Eclesiam, hoc est, eos qui sunt undique fideles; in qua semper ab his qui sunt undique, conservata est ea quae ab Apostolis traditio.» SAN CIPRIANO (ep. 70): «Quando et baptisma unum sit et Spiritus Sanctus unus, et una Ecclesia a Chr. Domino super Petrum origine unitatis et ratione fundata.» Ep.71: «Nec Petrus, quem primum Dominus elegit, et super quem aedificavit [97] Ecclesiam suam, quum secum Paulus de circumcisione postmodum disceptaret, vindicavit sibi aliquod insolenter aut arroganter assumpsit ut diceret se primatum tenere et obtemperari a novellis et posteris sibi potius oportere.» Ep. 35. «Navigare audent, et ad Petri cathedram atque ad Ecclesiam principalem unde unitas sacerdotalis exorta est...» KOCH (HUGO), Cyprian und der römische Primat. Eine kirchen und dogmengeschichtliche Studie. (Text und Untersuchungen zur altchristlichen Literatur, ed. O. VON GEBBARDT et A. HARNACK, 3.ª s. t. 5 fasc. 1) (Leipzig, Hinrichs, 1910, 8.º). Habla del caso de Basílides y Marcial.
69. «Placuit inter eos, qui post fidem baptismi salutaris, adulta aetate, ad templum idoli idolaturus accesserit, et
fecerit quod est crimen capitale... nec in finem eum in communionem suscipere.»
70. «Flamines qui post fidem lavacri et regenerationis sacrificaverunt, eo quod geminaverint scelera, accedente
homicidio, vel triplicarint facinus cohaerente moechia, placuit eos nec in finem accipere communionem.»
71. Can. 55: «Sacerdotes qui tantum coronas portant.»
72. «Admoneri placuit fideles, ut quantum possint, prohibeant ne idola in domibus suis habeant. Si vero vim
metuunt servorum, vel seipsos puros conservent. Si non fecerint, alieni ab Ecclesia habeantur.»
73. «Gentilibus minime in matrimonium dandae sunt virgines christianae...» (can. 15.) «Haeretici si se transferre
noluerint, nec ipsis catholicas dandas puellas, sed neque Iudaeis... eo quod nulla possit esse societas fidelis cura
infideli» (can. 16).
74. «Si qui forte sacerdotibus idolorum filias suas iunxerint, placuit nec in finem eis dandam communionem...»
(can. 17).
75. «Si quis de catholica Ecclesia ad haeresem transitum fecerit... placuit huic poenitentiam non esse denegandam,
eo quod cognoverit peccatum suum, qui etiam decem annis agat poenitentiam» (can. 22).
76. «Pravam institutionem emendari placuit iuxta auctoritatem Scripturatum, ut cuncti diem Pentecostes
celebremus. Ne si quis non facerit quasi novam haeresem induxisse notetur» (can. 43).
77. «Errorem placuit corrigi ut omni sabbati die superpositiones celebremus» (can. 26).
78. «Si quis vero maleficio interficiat alterum, eo quod sine idololatria perficere scelus non potuit, nec in finem
impartiendam esse illi communionem.»
79. «Si auriga aut pantomimus credere voluerint, placuit ut prius artibus suis renuntient, et tunc demum
suscipiantur ut ulterius non revertantur. Quod si facere contra interdictum tentaverint, proiiciantur ab Ecclesia.»
80. «Prohibendum ne qua fidelis vel catechumena aut comatos aut viros cinerarios habeant: quaecumque hoc
fecerint, a communione fidelium arceantur.» Algunos traducen et habere viros por tener en su compañía, pero creo
que yerran. El comatos y el viros cinerarios es oscuro; algunos lo entienden por peluqueros; no satisface.
81. «Cereos per diem placuit in coemeterio non incendi: inquietandi enim Sanctorum spiritus non sunt. Qui haec
non observaverint, arceantur ab Ecclesiae communione. Placuit prohiberi ne foeminae in coemeterio pervigilent,
eo quod saepe sub obtentu orationis, scelera latenter committunt.» «Prohibendum etiam ne lucernas publice accendant. Si facere contra interdictum voluerit, abstineant a
communione.»
82. Las vigilias, no en los cementerios, pero sí en las iglesias, persistían aún y daban ocasión a no leves
escándalos a mediados del siglo XVI, según se infiere de las constituciones del sínodo celebrado por el
arzobispo de Valencia Santo Tomás de Villanueva en 12 de junio de 1548, c. 16: «Cum domum Domini
sanctitudo deceat, et laicis in ecclesia vigilantibus multa passim in ecclesia fiant profana, atque decori domus
Domini indecentia: proinde ecclesiarum rectoribus atque vicariis nostrae dioecesis S. S. A. sub poenis
excommunicationis et decem librarum districte mandamus, ne illos ad dictas vigilias admittant, et ne in festis SS.
Nicolai et MM. Innocentium seu aliis, prophani ad populum sermones seu actos in ecclesiis fieri permittant.
Quamobrem si qui de vigilando in aliqua ecclesia votum emiserint aut emittent in posterum, votum huiusmodi
in alia pietatis opera commutandi propriis eorum sacerdotibus hoc hoc nostro statuto facimus facultatem»
(VILLANUEVA, Viaje literario t. 1 p. 198). En Segorbe duraron estas vigilias por lo menos hasta 1592, según se infiere del capítulo 54 del sínodo que
en aquella fecha celebró D. Juan Bautista Pérez (Viaje literario t. 3 p. 127).
83. Celibato del clero. Canones Apostolici (Corpus Iuris Canonici, ALZOG, I pp.338 ss.): Can. 5: «Episcopus, aut Presbyter, aut Diaconus uxorem suam praetextu religionis non abiicito: si abiicit, segregator a communione. Si perseverat, deponitur.» Can. 17: «Qui viduam duxit, aut divortio separatam a viro, aut meretricem, aut ancillam, aut aliquam, quae publicis mancipata sit spectaculis, Episcopus, Presbyter, aut Diaconus, aut denique ex consortio sacerdotali esse non potest.» Can. 25: «Es his qui coelibes in Clerum pervenerunt, iubemus, ut Lectores tantum et Cantores (si velint) nuptias contrahant.» Los cánones llamados apostólicos resumen la disciplina de los tres primeros siglos.
84. Concilio de Ilíberis. Celibato del clero. Para ilustrar el canon 33 del concilio Iliberitano: «Placuit in totum prohiberi episcopis, et presbyteris, et diaconibus, vel omnibus clericis positis in ministerio, abstinere se a coniugibus suis et non generare filios: quicumque fecerit, ab honore clericatus exterminetur.» La primera mención del celibato como ley obligatoria se encuentra en los escritos montanistas de Tertuliano. Los cánones apostólicos que contienen la disciplina de la Iglesia en los siglos II y III imponen el celibato como deber al clero superior. El concilio de Aneyra (314), posterior en pocos años al de Ilíberis, expresa también el deseo de que los que se hubiesen casado antes de la ordenación se abstuviesen de sus mujeres. «Quicumque diaconi ordinantur, si in ipsa ordinatione protestati sunt et dixerunt se velle coniugio copulari, quia sic manere non possunt: hi si postmodum, uxores duxerint, in ministerio maneant propterea quod eis episcopus licentiam dederit. Quicumque sane tacuerint et susceperint manus impositionem, professi continentiam, et postea nuptiis obligati sunt, a ministerio cessare debebunt.» El de Neocesarea (314), que es del mismo año, canon 1, decreta la deposición del sacerdote casado:
«Presbyter, si uxorem duxerit, ab ordine suo illum deponi debere.»
85. Véanse los cánones 76 y 57.
86. «Placuit picturas in Ecclesia esse non debere, ne quod colitur aut adoratur, in parietibus depingatur» (este
canon ha dado lugar a las más contradictorias interpretaciones).
87. Véanse las actas del Iliberitano en el t. 1 de la Collectio maxima conciliorum Hispaniae et Novi Orbis... (Roma
1693) y las disertaciones sobre él en el 2n; ALBASPINEO (GABRIEL), Notae in concilium Illiberitanum..., en el
t. 2 de la Collectio maxima conciliorum omnium Hispaniae... Curante Iosepho Catalano (Romae 1753); BINIO,
Notae in Concilium Iliberitanum, en el t. 2 de la misma colección; LOAYSA, Annotationes in concil. Illiberit. ibíd.;
MENDOZA (D. FERNANDO), De concilio Illiberitano confirmando libri tres, en el t. 2 de la misma colección;
ARJONA (D. MANUEL M.), Defensa e ilustración latina del concilio Iliberitano (manuscrito); VILLANUÑO (P.
MATÍAS DE), Summa conciliorum Hispaniae, notis novisque dissertationibus adornata (Madrid 1785) 4 vols.;
MASDÉU, Historia crítica de España t. 8 ilust. 13, Eucaristía negada a los moribundos; LA FUENTE (D.
VICENTE), Historia eclesiástica de España 2.ª ed. t. 1. ____________________________ n El texto más puro y correcto de las actas del concilio Iliberitano es el que se lee en la edición de nuestra
Biblioteca Real (Collectio canonum Ecclesiae Hispanae, ex probatissimis ac pervetustis codicibus nunc in lucem
edita a publica Matritensi Bibliotheca Matriti, ex Typographia Regia, anno Domini 1808 (no circuló hasta 1820).
679 + 196 págs., sin las LX de preliminares. [Muy incorrecta es la edición de Loaysa reproducida por Aguirre.]
88. En su disertación Hosius vere Hosius (Osio verdaderamente santo), impresa en Bolonia (1790) por LAELIUS
A VULPE, 4.º, XVI + 492 págs. Comprende tres disertaciones: la 1.ª, De commentitio... Hosii lapsu; la 2.ª, De
sanctitate et cultu legitimo Hosii; en la 3.ª vindica a Potamio.
89. L. 2, De eo quod oportet tres personas intelligi, etc.
90. «Reversus in patriam suam» (ep. Ad. Solitarios).
91. «Corduba... urbs Hispaniae de ea se iactabat» (Narratio eorum quae gesta sunt Niceae a Synodo).
92. Todas estas fechas fueron concordadas y puestas en claro por FLÓREZ, (España Sagrada t. 10 pp. 200 ss.)
93. Niceph., l. 8 c. 14.
94. Cf. carta de Constantino a Ceciliano, obispo de Cartago, en EUSEB., l. 10 c. 6.
95. L. 2, Hist. p. 685, ed. de Francfort 1590.
96. Arrianismo. Osio. ALZOG II 40. «En un principio, Constatitino Magno sólo había considerado esta discusión. (la del arrianismo) como una
vana disputa teológica; pero Osio, obispo de Córdoba, le explicó toda su trascendencia después de haber
conferenciado acerca del asunto con el obispo Alejandro.»
97. Osio. Concilio de Nicea. Cf. Gelasius Cyzicenus historia concilii Nicaeni 1. 3, de los que falta el tercero (MANSI, t. 2 pp. 754-945). Según Gelasio, Osio debió presidir el concilio en representación del papa Silvestre: «Ipse etiam Osius Hispanus nominis et famae celebritate insignis, qui Silvestri, Episcopi Maximi Romae, locum obtinebat una cum romanis presbyteris Victore et Vincentio cum aliis multis in consensu illo adfuit.» En las suscripciones se encuentra el primero el nombre de Osio. A. TILLEMONT, t. 6 nota 3 sobre el concilio de Nicea. Texto del Símbolo Niceno en la nota de la misma
página. Termina así: «Dicentes autem erat, quando non erat, aut non erat, antequam fieret, et quia ex non
exstantibus factus est aut ex altera substantia vel essentia dicentes esse, aut creatum, aut convertibilem Filium
Dei, hos tales anathematizat Catholica et Apostolica Ecclesia» (Athan. ep. de decreto synodi Nicaeni: Opera,
ed. de los Benedictinos [Padua 1777] t. 1 pp. 162-190).
98. «Quapropter Cordubae Episcopus Sanctissimus 99. Ep. Ad Solitarios.
|