|
||||
Notas100. Cf. Apéndices. 101. Para comparar con la carta de Osio a Constancio. SAN ATANASIO (Historia Arianorum n. 51 y 52, ed. de los Benedictinos [Padua 1777] t. 1 pp. 296 ss.): «Quis canon tradidit Comites ecclesiasticis praeesse rebus aut edicto iudicia eorum, qui episcopi vocantur promulgare? Si namque illud episcoporum decretum est, quid illud attinet ad imperatorem? Quando nam a saeculo res huiusmodi audita est? Quandonam Ecclesiae decretum ab imperatore accipit auctoritatem, aut pro decreto illud habitum est?» SAN HILARIO DE POITIERS (Ad Const. l. 1 n. 2 y 6. ed. de los Benedictinos [Venecia 1750] t. 2 p. 422): «Idcirco laboratis (Caesares) et salutaribus consiliis rempublicam regitis, ut omnes, quibus imperatis, dulcissima libertate potiantur. Certe vox exclamantium a tua mansuetudine exaudiri debet, catholicus sum, nolo esse haereticus: christianus sum, non arianus: et melius mihi in hoc saeculo mori, quam alicuius privati potentia dominante castam veritatis virginitatem corrumpere. Aequumque debet videri sanctitati tuae ut qui timent Dominum Deum et divinum iudicium non polluantur aut contaminentur exsecrandis blasphemiis, sed habeant potestatem ut eos sequantur episcopos et praepositos, qui et inviolata conservant foedera caritatis et cupiut perfectam et sinceram habere pacem. Nec fieri potest, nec ratio patitur ut repugnantia congruant, dissimilia conglutinentur, vera et falsa misceantur...» El mismo SAN HILARIO (Ad Const. n. 4-7 t. 2 pp. 445 ss.): «Atque utinam illud potius omnipotens Deus
actati meae et tempori praestitisses, ut hoc confessionis meae in te atque in Unigenitum tuum ministerium
Neronianis Decianisve temporibus explessem! At nunc pugnamus contra persecutorem fallentem, contra hostem
blandientem, contra Constantium Antichristum, qui Christum confitetur ut neget, unitatem procurat ne pax sit,
haereses comprimit ne christiani sint, sacerdotes honorat ne episcopi sint, Ecclesiae tecta struit ut fidem destruat.
Proclamo tibi, Constanti, quod Neroni locuturus fuissem, quod ex me Decius et Maximinus audirent: contra
Deum pugnas, contra Ecclesiam saevis, sanctos persequeris, praedicatores Christi odis, religionem tollis,
tyrannus non iam humanorum sed divinorum Antichristum praevenis et arcanorum mysteria eius operaris.»
[quandonam en el original (N. del E.)].
102. En estas noticias biográficas de Osio sigo principalmente a Flórez y a Maceda.
103. Constancio. Osio. Caracterización del emperador Constancio por AMIANO MARCELINO (Historia XXI 16): «Christianam
religionem absolutam et simplicem anili superstitione confundens: in qua scrutanda perplexius quam
componenda gratia, excitavit dissidia plurima, quae progressa fusius aluit concertatione verborum: ut catervis
Antistitum iumentis publicis ultro citroque discurrentibus per synodos, quas appellant, dum ritum omnem ad
suum trahere conantur arbitrium, rei vehiculariae succideret nervos.»
104. Palabras de Mariana.
106. El argumento de Maceda es éste: o la epístola Ad Solitarios fue escrita antes del 357, y en este caso no pudo
hablar en ella San Atanasio de la caída de Osio, o fue escrita después, y entonces no pudo mencionar a Leoncio
como a persona viva. Maceda se inclina, con buenas razones, a la primera opinión.
107. Cf. MACEDA, pp. 176 ss., y D. PETAVIO, Animadversiones in Epiphanium.
108. «Quoniam de fide placuerat disceptationem fieri, omnia cum sedulitate inquisita et examinata fuere Syrmii,
in praesentia Valentis, Ursacii, Germinii, caeterorumque omnium. Constitit ergo unum esse Deum Omnipotentem,
sicuti in universo orbe praedicatur, et unum eius unigenitum filium, Dominum nostrum Iesum Christum, ex eo ante
saecula genitum... Caeterum quae multos commovet vox, latine quidem dicta substantia, graece autem ousia, hoc
est (ut diligentius cognoscatur) illud quod homousion aut homoiousion dicitur, nullam eorum vocum mutationem
debere fieri neque de iis sermocinandum in Ecclesia censemus, quod de iis nihil sit scriptum in sacris litteris, et
quod illa hominum intellectum et mentem transcendunt...», etc.
109. L. 4 c. 12 y 15.
110. Osio. ALZOG, II. Cf. Segunda fórmula de Sirmio: «Allí se redactó de nuevo un símbolo... la segunda
fórmula de Sirmio (la primera databa del 351) a la cual se atribuyó falsamente a Osio, a la sazón desterrado.
Este símbolo rechaza las expresiones homoousios y homoiousios como no bíblicas, y que por lo mismo no
debían ser empleadas. Y, por más que declarasen que la determinación del Hijo sobrepujaba el humano
conocimiento, decidió, sin embargo, que el Padre está más elevado que el Hijo en gloria, en dignidad y en
dominación, sólo por su nombre, y que el Hijo le está subordinado del todo. Tercera fórmula de Sirmio: «Queriendo Constancio poner término a estas controversias, formó Ursacio en una asamblea de su partido (358) la tercera fórmula de Sirmio, en la cual se pronunciaba, en términos oscuros pérfidamente calculados, por los semiarrianos, declarando que, según la Escritura, el Hijo es en todo semejante al Padre: mas se pasó prudentemente en silencio la sustancia. Semejante perfidia llegó a engañar al anciano Osio, desterrado aún, de manera que se allanó a suscribir la segunda fórmula de Sirmio».a ____________________________ a La segunda fórmula de Sirmio, en HILAR, De synodis n. 11; ATHANAS., De synodis n. 28; WALCH,
Biblioth. Symbolica pp. 133 ss.
112. «Potamius Ulyssiponae civitatis episcopus, primum quidem fidem Catholicata vindicans, 113. ¿Será este Potamio persona distinta del Lisbonense? El P. Maceda sostiene la identidad.
(Apología De fuga sua). [Corrijo la acentuación de xai\rwn por la aparecida en el texto (N. del E.).]
115. Sobre la santidad y el culto inmemorial de Osio, véase la segunda disertación de Maceda.
116. Osio. Concilio de Sárdica (347), que algunos consideran como ecuménico, aunque no fue recibido como tal en la Iglesia de Oriente (cán. 3, 4, 7, sobre las apelaciones al papa). Osio y los sacerdotes romanos Vito y Vicente representan al papa en el concilio de Nicea.
117. «Hosius Episcopus Cordubensis Ecclesiae civitatis Hispaniarum, eloquentiae viribus exercitatus, scripsit ad
sororem suam De laude virginitatis, epistolam pulchro ac disserto comptam eloquio. Composuitque aliud opus De
interpretatione vestium sacerdotalium, quae sunt in Veteri Testamento, egregio quidem sensu et ingenio
elaboratum» (De viris illustribus). El P. Maceda (según su costumbre) duda que sean de San Isidoro estos capítulos.
118. Al tratar de Osio, no he hecho mérito de la carta de Eusebio Vercellense a Gregorio Iliberitano, donde se leen
estas palabras: Transgressori te Hosio didici restitisse et pluribus cedentibus Arimino in communicatione Valentis
et Ursatii..., porque esta carta es tenida por apócrifa; y bastaría a demostrarlo el anacronismo de suponer vivo a Osio
en la fecha del concilio de Rímini, cuando dormía en el sepulcro desde 357. Vindicaron a Osio, además de Flórez y de Maceda, el cardenal Baronio, el Dr. Aldrete, D. Francisco de Mendoza,
el cardenal Aguirre, Gómez Bravo, Sánchez de Feria y otros españoles y extranjeros, entre éstos Josafat Massaro.
119. Véanse acerca de Lucila las epístolas de San Agustín, y especialmente las que llevan los números 43, 47, 57,
58, 60, 61, 70; 108, 109, 110, 111, 112, 120, etc., en la ed. maurina.
120. Donatistas. Primer recurso a la autoridad secular. Le interpuso Mayorino. Cf. TILLEMONT, t. 6 n. 4. Historia de los donatistas. Constantino admitió la apelación e hizo que el asunto se examinase en Milán (315).
121. Turbas donatistas. Los circumcelliones, circelliones o milites Christi agnostici. 122. Leyes de Honorio (404) contra los donatistas.
123. «Hoc apud Carthaginem post ordinationem Caeciliam factum esse, nemo est qui nesciat: per Lucillam scilicet,
nescio quam, feminam factiosam, quae ante concussam persecutionis turbinibus pacem, dum adhuc in tranquillo
esset Ecclesia, cum correctionem Archidiaconi Caeciliani ferre non posset, quae ante spiritualem cibum et potum,
os nescio cuius Martyris, si tamen Martyris, libare dicebatur, et cum praeponeret calici salutari os nescio cuius
hominis mortui, etsi Martyris sed necdum vindicati, correpta, cum confusione, irata discessit. Irascenti et dolenti,
ne disciplinae succumberet, occurrit 124. Libellus Precum, en FLÓREZ, t. 10 apéndices.
125. Acerca de San Gregorio Bético, véase NICOLÁS ANTONIO, Bibliotheca Hispana Vetusta p. 138; FLÓREZ,
España Sagrada t. 12 tr. 37 c. 3.
126. Bórrese la palabra racionalismo, porque es anfibológica y puede inducir a contradicción. Los gnósticos
no procedían dialécticamente, pero eran racionalistas, en cuanto que todo lo fiaban a la razón. 128. Véase La Kabbale ou philosophie religieuse des Hébreux, por FRANCK, y los Diálogos sobre la Cábala y
el Zohar (1852), escritos por el sabio judío LUZZATTO.
129. Gnosticismo. SCHMIDT, Die griechischen christlichen Schriftsteller: koptischgnostiche Schriften: erster
Band: Die Pistis Sophia, die beiden Bächber des Jeu, Undekantes altgnostiches Werk, von Lic. Carl Schmidt
(Leipzig, 1905, 4.º). 130. Histoire critique du gnosticisme et de son influence sur les sectes religieuses et philosophiques des six
premiers siècles de l'êre chrétienne..., par JACQUES MATTER (París 1828), tres tomos en 8.º La segunda edición,
Estrasburgo, viuda LEVRAULT, tres tomos en 8.º, está muy aumentada.
131. Gnósticos. TERTULIANO (De Praescriptionibus haereticorum c. 17): «Ista haeresis non recipit quasdam
Scripturas (sacras); et si quas recipit, non recipit integras; adiectionibus et detractionibus ad dispositionem
instituti sui intervenit: et si aliquatenus integras praestat nihilominus diversas expositiones commenta convertit.» 132. Matter trae buen número en el tercer tomo de su obra.
133. Matter hace notar las relaciones de la gnosis siria con la teología y la cosmología de los fenicios, tal como las
conocemos por los fragmentos de Sanchoniaton. Yo no puedo detenerme en tantos pormenores.
134. Distinguiendo entre el hombre hylico y el pneumático.
136. Dictionnaire des Apocryphes, del abate MIGNE, t. 2.
137. ¡Hermosa alegoría de la ciencia humana, perdida siempre por investigar más de lo justo!
138. Los ofitas tenían una representación gráfica (schema, que dicen los pedantes krausistas) del mundo intelectual,
según su sistema. Llamábase diagramma; la describe ORÍGENES (l. 6 Contra Celso) y la reproduce en una lámina
Matter.
139. Frase del célebre poeta TOMÁS MOORE (Travels of irish gentleman in research of religion).
140. La doctrina maniquea fue expuesta por el maestro mismo en la epístola Fundamenti, que nos ha conservado
San Agustín en su refutación, y en otra epístola que copia SAN EPITAFIO (Haeres. 66). De Fausto hay un escrito,
que reproduce San Agustín en el libro contra aquel hereje. Véanse, además, para la parte histórica, BEAUSOBRE, Histoire critique du Manicheisme, y MATTER, Histoire critique du gnosticisme. Pueden consultarse también con fruto: LEWALD, Commentatio de doctrina gnostica (Heidelberg 1818); NEANDER, Desarrollo genético de los principales sistemas del gnosticismo (en alemán, Berlín 1818); BELLERMAN, Sobre las piedras abraxas (en alemán, Berlín 1920 ss.). Todas estas obras, y aun la primera edición de Matter, son anteriores al [132] descubrimiento de la fuente capital sobre el gnosticismo, que es: Origenis Philosophumena sive omnium haeresum refutatio. E codice Parisino nunc primum edidit Emmanuel Miller. Oxonii e Typographeo Academico, MDCCCLI, XII + 348 páginas. Desde el l. 5 en adelante comienza a hablar de los gnósticos. Muchos atribuyen esta obra, no a Orígenes, sino
a San Hipólito.
141. Véase en el apéndice lo que San Ireneo dice de este teósofo Marco, para que se compare su doctrina con la
de los gnósticos españoles.
142. Exposición de MATTER (t. 2 p. 311).
143. «Qui (gnostici) per Marcum Aegyptium Galliarum primum circa Rhodanum, deinde Hispaniarum nobiles
foeminas deceperunt» (In Isaiam c. 64). Esto dice San Jerónimo con referencia a San Ireneo (l. 1 c. 9), que
indudablemente se refiere al otro Marco: «Talia autem dicentes et operantes... et in iis quoque, quae sunt secundum
nos regiones Rhodanenses, multas seduxerunt mulieres.» Primus eam (gnosticorum haeresim) intra Hispanias Marcus intulit Aegypto profectus, Memphi ortus. Huius auditores fuere Agape quaedam non ignobilis mulier et rhetor Helpidius. Ab his Priscillianus est institutus...» (SEVERO SULPICIO, Hist. Sac. l. 11). «In Hispania Agape Elpidium, mulier virum, caecum caeca duxit in foveam, successoremque sui Priscillianum habuit» (SAN JERÓNIMO, ep. Ad Ctesiphontem, 43 en la ed. de SAN MAURO). «Ostendens... Marcum quemdam, Memphiticum, magicae artis scientissimum, discipulum fuisse Manis et Priscilliani magistrum» (SAN ISIDORO, De viris illustribus c. 15). Dice esto el Doctor de las Españas refiriéndose a Itacio. Paréceme que el mismo San Jerónimo no está libre de confusión en lo que se refiere a los dos Marcos; el primero vivió en el siglo II, al paso que el maestro de Prisciliano debió florecer en los principios del siglo IV. Claro es que San Ireneo no podía hablar de él como no fuera en profecía. Todo lo que dice de Marco tiene que referirse al discípulo de Valentino. Girvés los distingue bien, y le sigue Ferreiro. Si San Jerónimo no los confundió, hay que admitir forzosamente que también el primitivo Marco estuvo en las Galias y en España. Véase, si no, este párrafo de la carta de San Jerónimo a Teodora, viuda de Lucinio (53 de la edición de San Mauro): «Et quia haereseos semel fecimus mentionem qua Lucinius noster dignae eloquentiae tuba praedicari potest, qui
spurcissima per Hispanias Basilidis haeresi saeviente et instar pestis et mortis totas intra Pyrenaeum et Oceanum
vastante provincias, fidei ecclesiasticae tenuit puritatem, nequaquam suscipiens Armagil, Barbelon, Abraxas,
Balsamum, et ridiculum Leusiboram, caeteraque magis portenta quam nomina quae ad imperitorum, et
muliercularum animos concitandos, et quasi de Hebraicis fontibus hauriunt barbaro simplices quosque terrentes
sono, ut quod non intelligunt, plus mirentur? Refert Irenaeus, vir Apostolicorum temporum, et Papiae auditoris
Evangelistae Johannis discipulus. Episcopusque Ecclesiae Lugdunensis, quod Marcos quidam de Basilidis Gnostici
stirpe descendens, primum ad Gallias venerit, et eas partes per quas Rhodanus et Garumna fiuunt, sua doctrina
maculaverit; maxime nobiles feminas, quaedam in occulto mysterio repromittens hoc errore seduxerit, magicis
artibus et secreta corporum voluptate amorern sui concilians. Inde Pyrenaeum transiens, Hispanias occupavit, et
hoc studio habuerit ut divitum domus, et in ipsis feminas maxime appeteret...» (y se refiere a la obra Adversus omnes
haereses).
144. Consta esta fecha por el Cronicón de SAN PRÓSPERO DE AQUITANIA.
145. «Ab his Priscillianus est institutus, familia nobilis, praedives opibus, acer, inquiens, facundus, multa lectione
eruditus, disserendi ac disputandi promptissimus. Felix profecto si non pravo studio corrupisset optimum ingenium:
prorsus multa in eo animi et corporis bona cerneres. Vigilare multum, famem ac sitim ferre poterat, habendi minime
cupidus, utendi parcissimus. Sed idem vanissimus et plus iusto inflatior prophanarum scientia: quin et magicas artes
ab adolescentia eum exercuisse creditum est» (SULP. SEV., Historia Sagrada, l. 2, en el t. 16 de la Bibliotheca
Veterum Patrum). Sigo la edición lugdunense.
146. Ep. Ad Ctesiphontem adversus Pelagium.
147. Dábales Prisciliano nombres simbólicos, v.gr., Bálsamo, Barbelón, Tesoro, Leusibora.
148. Véase acerca de este obispo el t. 10 de la España Sagrada pp. 208-212.
149. Dícelo Sulpicio Severo, pero no está en los cánones que hoy tenemos (cf. Collectio canonum Ecclesie
Hispanae, ed. 1808 p. 303), señal indudable de haberse perdido algunos.
|